WORLD COMMAND 2.5.2 - OYNANIŞ REHBERİ ==================================== İÇİNDEKİLER 1. Oyun nedir 2. Kurulum, başlatma ve güncelleme 3. İlk oyunun, adım adım 4. Tuşlar 5. Ülkeni yönetmek: para, halk ve büyüme 6. Komut menüsü, sistem sistem 7. Ordu, savaş ve fetih 8. Diplomasi, ülke birlikleri ve kayıp topraklar 9. Kaynaklar, sanayi ve borsalar 10. Keşifler, ufuklar ve geri kalan her şey 11. Gündem ve olaylar 12. Zafer yolları ve her birine nasıl ulaşılır 13. Senaryolar, zorluk ve kaydetme 14. Çevrimiçi oyun: hesaplar ve odalar 15. Aynı dünyada birlikte oynamak 16. Konuşmak: sohbetler, kanallar, bölmeler ve özel mesajlar 17. Sesli sohbet ve özel aramalar 18. Hesabın, biletler ve yetkililer 19. Web sürümü 20. İyi bir oyun için öğütler 21. Diller ve sürümler 22. Kariyerin 23. Arkadaşlar, odadaki oyuncular, raporlar 24. Sıralamalar 25. Yeni modlar, ticaret savaşı, vekâlet savaşı, baskınlar, rafineriler 26. Tarayıcıda eğitim 1. OYUN NEDİR ------------- 2027 yılında 197 ülkeden birini (Filistin dahil, dünyanın bütün ülkeleri) yönetiyorsun ve her şeye sen karar veriyorsun: vergiler ve bütçe, kanunlar ve anayasa, şehirler, ordu ve silahları, araştırma, diplomasi, ticaret, savaş ve fetih, madenler ve sanayi, harikalar ve uzaya seferler. Zaman kendiliğinden akar - normal hızda yaklaşık her saniye bir gün - ve sen menülerde gezerken de akmaya devam eder. Bilgisayara karşı tek başına ya da arkadaşlarınla çevrimiçi aynı dünyada, yazarak ve sesli konuşarak oynayabilirsin. Oyun ekran okuyucunla (NVDA, JAWS), yoksa Windows'un sesiyle konuşur. Türkçe, İngilizce, Rusça, Almanca, İspanyolca, Fransızca, Endonezce, Filipince, Portekizce, Brezilya Portekizcesi, Arapça, Basitleştirilmiş Çince ve Kürtçe (Kurmancî) bilir. 2. KURULUM, BAŞLATMA VE GÜNCELLEME ---------------------------------- - Zip dosyasını bir klasöre aç ve WorldCommand.exe'yi çalıştır. İlk açılışta dil sorulur. - Oyun her açılışta yeni sürüm var mı bakar. Neyin değiştiğini okur; "Şimdi güncelle" yalnızca değişen dosyaları indirir ve oyunu yeniden başlatır. İnerken Boşluk yüzdeyi söyler, Escape iptal eder. Ana menüdeki "Güncellemeleri denetle" de aynı işi yapar. - Yetkililer yeni bir günün mesajı yayınladığında, oyun açılırken ya da giriş yaparken küçük bir pencerede okunur. Enter pencereyi kapatır. Mesaj değişmedikçe bir daha açılmaz; çevrimiçi menüden yeniden dinlenebilir. 3. İLK OYUNUN, ADIM ADIM ------------------------ Yeniysen "Eğitim modu: oynamayı öğren" ile başla. Saatin seni beklediği sakin bir dünyadır; her seferinde tek bir görev verir ve sen onu yapınca devam eder. F3 görevi tekrarlar, F4 atlar. Gerçek bir oyun için "Yeni oyun": 1. Senaryo: bugünün dünyası ya da başka bir dünya (bölüm 13). 2. Ülken: A'dan Z'ye bütün ülkeler, isimle arama ya da bölgeye göre. Yeni başlayana ekonomisi büyük, komşuları sakin bir ülke iyi gelir. 3. Liderinin karakteri: diplomat, general, ekonomist, reformcu ya da otoriter. Saat başlar. İlk dakikalarında şunları yap: - T ile tarihi ve hızı dinle, sonra 1'den 9'a sayılarla ülkenin durumunu: 1 hazine, 2 ekonomi, 3 halk, 4 ordu, 5 savaşların, 6 araştırma, 7 müttefikler ve ticaret, 8 dünya sıralaman, 9 puanın. - Enter ile komut menüsünü aç. Araştırma'da bir alan seç; araştırma kendiliğinden durmaz. - Ekonomi ve bütçe'de dengeye bak: her ay para kaybediyorsan vergiyi biraz artır ya da daha az harca. - Diplomasi ve diğer ülkeler'de komşularınla ilişkini geliştir, ticaret anlaşmaları imzala: ticaret para getirir. - P duraklatır, artı ve eksi hızı değiştirir. Boşluk bir sonraki aya atlar. - Her ayın sonunda B brifingi okur: para, onay, istikrar, büyüme, araştırma. - V danışmana şimdi ne yapılacağını sorar; G ekonominin neden büyüdüğünü ya da küçüldüğünü, 0 halkın neden memnun ya da kızgın olduğunu anlatır. Ne yapacağını bilemediğinde V'ye bas. - Acil bir şey olunca duyarsın; A gündemi açar ve kararı sen verirsin. 4. TUŞLAR --------- Oyunda: - Enter komut menüsü; Escape oyun menüsü (kaydet, ayarlar, çık). F1 yardım. - T tarih ve hız; P duraklat; artı ve eksi hız; Boşluk bir sonraki ay (çevrimiçinde yalnızca oda sahibi). - 1'den 9'a ülkenin durumu (yukarıda); 0 halkın ruh hâli; G büyüme. - A gündem; N son haber; B brifing; V danışman; W gazete; Y yılın gidişatı. - R kaynaklar ve işgal edilen topraklar; K kaynak arama; I teknoloji sanayisi; Q kamuoyu yoklaması. - L lider ve meclis; Z zafer yolları; X keşifler; H dünyanın durumu; O çevrimiçi oyuncular. - Control+S hızlı kayıt (çevrimdışı). Her menüde ve oyunda, mesajlar: - Sol ve sağ köşeli parantez (Türkçe klavyede ğ ve ü) mesaj bölmesini değiştirir, virgül ve nokta bölmedeki eski ve yeni mesajı okur (bölüm 16). Çevrimiçinde, her menüde ve oyunda: - F2 odaya mesaj; F3 kimin hangi ülkeyi yönettiği; F4 yetkililerle iletişim. - F6 çevrimiçi oyuncular, her birinin istemcisiyle (Windows oyunu ya da web sürümü); yönetim panelinde Hesaplar bütün hesapları listeler; moderatörlerin biletleri, oyuncuları, odaları ve hesapları içeren kendi Moderatör paneli var; F7 genel sohbetin kanalı; F8 genel sohbete mesaj; F9 son özel mesaja cevap; F10 yetkili sohbeti (yalnızca yetkililer). - F11 odanın sesli sohbetini açar ve kapatır; Shift+F11 mikrofonunu kapatır ve açar; F5 ses menüsü (bölüm 17). Menülerde: - Oklar, Home, End, Page Up ve Page Down gezer; bir harf o harfle başlayan sonraki maddeye atlar; Enter seçer; Escape geri döner. Yazı alanlarında: - Yukarı ve aşağı oklar bütün metni okur; sol ve sağ harf harf gezer; Control ile sol ve sağ kelime kelime gezer; Home ve End başa ve sona gider. - Backspace ve Delete bir harf siler; Shift ya da Control ile Backspace imleçten önceki kelimeyi, Delete sonraki kelimeyi siler (metnin sonundaysan önceki kelimeyi). - F2 soruyu tekrarlar; F3 yazdığın harflerin okunmasını kapatır ve açar (Ayarlar'da da var); Control+V yapıştırır. - Control+A bütün metni seçer: sonra Delete ya da Backspace hepsini siler, yazmak yerine yazar, Control+C kopyalar, Control+X keser. Şifre alanlarında harfler hiçbir zaman okunmaz. 5. ÜLKENİ YÖNETMEK: PARA, HALK VE BÜYÜME ---------------------------------------- Para. Vergiler geliri getirir; harcama seviyesi devletin bunun ne kadarını harcadığıdır (yüzde 100'ün üstü borçtur). Bütçe bunu ordu, sağlık, eğitim, altyapı, sosyal yardım ve araştırma arasında paylaştırır. Bir payı düşürmek parayı hazinede bırakır; boşta olandan fazla artırmak diğerlerinden alır. Vergi yüzde 35'in üstüne çıkınca kaçakçılık artar, çok yüksek vergi daha az para getirir. Borç her ay faiz ister, faiz de büyümeyi yer. Halk. Demokraside seçimleri onay belirler; istikrar devleti ayakta tutar - çok düşük istikrar darbe getirir. Düşük vergi, sağlık, sosyal yardım, iş ve büyüme halkı memnun eder; savaşlar, skandallar ve açlık kızdırır. İç politikalar (ücretsiz sağlık, emekli maaşı, konut ve diğerleri) her ay para ister ama onayı artırır. Büyüme. Altyapı, eğitim, araştırma, ticaret, düşük borç ve istikrar ekonomiyi büyütür; yaptırımlar, savaşlar ve yüksek faiz küçültür. G neyin yardım ettiğini ve neyin zarar verdiğini tek tek söyler. İyi bir alışkanlık: her ay B'yi dinle, söylediği en büyük sorunu düzelt ve dengeyi sıfırın civarında ya da artıda tut. 6. KOMUT MENÜSÜ, SİSTEM SİSTEM ------------------------------ Ekonomi ve bütçe: vergi oranı, harcama seviyesi, bütçe payları. Devlet yönetimi: merkez bankası (yüksek faiz enflasyonu düşürür ama büyümeyi yavaşlatır), borç ödeme ve borçlanma, varlık fonu (yılda yaklaşık yüzde 5), altı kanun, beş stratejik program (yapay zekâ, uzay, nükleer santraller, füze kalkanı, siber komutanlık), göç, ulusa sesleniş, başarımlar, ülkenin tarihi, dünya liderleri. Devlet: anayasa (demokrasi, monarşi, otokrasi ya da teokrasi; demokraside değişiklik referanduma gider; görev süresi sınırı; güven referandumu). Şehirler: ülkenin bütün illeri ve memnuniyetleri; hastane, üniversite, fabrika, liman ve konut 3. seviyeye kadar yapılır; valiler atanır - sadık bir parti üyesi, teknokrat (yatırımlar beşte bir ucuz) ya da sevilen bir yerel isim. Vali ve inşaat bütün şehirlere birden de verilebilir. Bir şehir huzursuzsa: bütün huzursuz şehirlere yardım, liderin il il gezisi, sokağa çıkma yasağı ya da protesto liderleriyle görüşme. Ticaret: her ülkeye ne sattığın ve ondan ne aldığın, ambargoya kadar gümrük vergileri (ticaret savaşına dikkat) ve paranı savunan döviz rezervi. Medya: basın toplantıları, yabancı gazetelere röportaj, skandallar. Lider ve meclis (L): demokraside savaş ve kanunlar meclisin oyunu ister. Çoğunluk yoksa liberaller, milliyetçiler ya da yeşillerle koalisyon kurulur; her ortağın kendi aklı vardır. Erken seçime gidilebilir. Lider yaşlanır, hastalanabilir, yerine halef gelir. İç politikalar ve halk: on dört politika, bedeli ve etkisiyle; "Halk ne düşünüyor" ruh hâlini açıklar. Kalkınma projeleri: on proje, üç seviye, aynı anda üç. Kabine: beş bakanlık, üç tür bakan. Hedefler: aynı anda üç; ulaşılan hedef para, onay ve araştırma getirir. Araştırma: on dört alan, on seviye; menü ve 6 tuşu sıradaki seviyenin kaç ay süreceğini söyler. İki alan yüksek seviyede buluşunca gizli bir atılım ortaya çıkar. 7. ORDU, SAVAŞ VE FETİH ----------------------- Ordu ve üretim: asker, tank, savaş uçağı, gemi, İHA, balistik füze ve nükleer başlık, her biri ülkenin gerçek modelleriyle (Türkiye'de Altay, KAAN, Bayraktar TB2 gibi). Yedek ordu barışta bakım masrafını düşürür, savaşta seferberlikle geri gelir. Dost ülkelere silah satılır, bize güvenen ülkelerden (Ordu, Yurt dışından silah al) onların kendi modelleri alınır; generaller, akademi, tahkimat, deniz mayınları, alarm seviyesi, paralı askerler ve savaş tahvilleri "Daha fazla" menüsündedir. Savaş nasıl gider: her savaşın seninle düşman arasında bir cephesi vardır. Muharebeler, hava saldırıları, füzeler, İHA'lar, topçu, özel kuvvetler ve deniz bombardımanı cepheyi iter. Cephe yarılınca bir il düşer. Komşular bütün ordusuyla savaşır; uzak bir ülkeye ancak gemi, uçak, paraşütçü ya da çıkarmayla ulaşılır, çıkarma için aradaki denizin yüzde 60'ı gerekir. Kıyısı olmayan ülkelerin donanması yoktur ve abluka altına alınamaz. Savaştan önce: Diplomasi'de hedefini kimin savunacağına bak, demokraside meclisteki oyları say. Müttefikler savaşa çağrılabilir; aynı cephedeki müttefik ordular cepheyi yüzde 20 daha ileri iter. Barış: şartsız, para karşılığı ya da il karşılığı barış teklif et. Son ilini kaybeden ülke senindir: ilhak et, haraç ödeyip asker gönderen bir kukla kur ya da serbest bırak. İşgal: fethedilen halk direnir. Oraya asker koy ve sosyal yardıma harca, ya da her toprak için bir politika seç: entegrasyon, sıkıyönetim, özerklik ya da kaynak sömürüsü. Çok fetih dünyayı kızdırır: önce yaptırımlar, sonra sana karşı bir koalisyon. Alınan her il gerçek şehirleriyle gelir: haber hangi şehirleri aldığını söyler ve onlar Devlet, Şehirler listende görünür. Geri verilen ya da kurtarılan şehirler evine döner, entegre edilenler senin kalır; oradaki maden yatakları da. 8. DİPLOMASİ, ÜLKE BİRLİKLERİ VE KAYIP TOPRAKLAR ------------------------------------------------ Bir ülkenin menüsünde: hakkında bilgi, ilişkiyi geliştirme, yardım, ticaret, savunma paktı, devlet ziyareti, askeri üs, yaptırım, casus, ittifaklarını bozma, savaşa katılma, askeri operasyonlar, savaş ve barış. "Daha fazla diplomatik işlem" ve "Yeni diplomatik işlemler" büyükelçilik, saldırmazlık, borç, toprak iddiası, kardeş şehirler, ortak araştırma, vizesiz seyahat, silah kontrolü, barış gücü ve dahasını ekler. Ülke birlikleri, NATO gibi: bir birlik kur ve adını koy, ülkeleri davet et ya da başka birine katılmak iste. Bilgisayar ilişkiye, ortak düşmana ve yönetim biçimine göre karar verir; bir oyuncu gündeminde cevaplar. Her üye diğer her üyeyi savunur. Lider üyelere hak verir (davet, çıkarma, yardımcı lider); herkes ortak kasaya para yatırabilir, lider de kasadan ortak komuta, ortak pazar, bilim ağı ve dayanışma fonu alır. Bilgisayar da kendi birliklerini kurar ve güçlendirir. Kayıp topraklarımız: illerini başkaları tutuyorsa geri iste, geri satın al, oradaki direnişi destekle ya da kurtuluş savaşı aç. 9. KAYNAKLAR, SANAYİ VE BORSALAR -------------------------------- Kaynak arama (K): jeologlar kendi topraklarında ve elindeki her toprakta petrol, gaz, metal, altın, bakır, demir cevheri, kömür, lityum, uranyum, nadir toprak elementleri ve gümüş arar - gerçekte nerede varsa orada. Arama üç ay sürer; bulunan yatak geliştirilir, sonra tükenene kadar her ay üretir. Yüksek kota daha çok getirir ama yatağı erken tüketir ve dünya fiyatını düşürür. Bir müttefik aramanın yarısını ödeyip yatağı paylaşabilir. Teknoloji sanayisi (I): fabrikalar hammaddeyi çeliğe, elektroniğe, bataryaya, mikroçipe ve nükleer yakıta çevirir. Ürünler her ay satılır; çalışan fabrika silahları ucuzlatır, büyümeyi ve araştırmayı artırır, enerjiyi ucuzlatır. Eksik hammadde dünya fiyatından kendiliğinden alınabilir. 2.2.6 ile çinko, magnezyum, fosfat ve krom da aranır. Kaynak arama menüsünde bize güvenen bir ülkeden beş yıllık arama ruhsatı alınır; oradaki sahaların gelirinin dörtte biri o ülkeye gider. Maden arama uzmanı (2.4.3) 40 milyar tutar ve sonraki üç aramayı yönetir: para tutmazlar, iki ay sürerler, yaklaşık iki kat daha sık bir şey bulurlar ve daha büyük alanlar bulurlar; sonra uzman ayrılır ve yeniden tutulabilir. Yeni fabrikalar: çimento (binalar, kalkınma projeleri ve savaş binaları ucuzlar), gübre (tarım çoğalır) ve hafif alaşımlar (teçhizat ucuzlar). Tarım ve hayvancılık (komut menüsü): tarlalar, hayvan çiftlikleri ve balıkçılık gıda üretir; gıda satılır ya da stoğa girer, gıda fiyatlarının enflasyona etkisini azaltır. Kuyular, barajlar ve sulama tarlalara su getirir. Tarım arazisi, su, gübre ve kalkınmadaki Modern tarım ile Modern hayvancılık üretimi artırır. Savaş binaları (Ordu menüsü): sığınaklar, yurt içi askeri üsler, gıda ambarları ve su depoları. Emtia borsası: petrol, gaz, gıda, metaller ve uranyum dahil bütün madenler alınıp satılır. Petrol ya da gıda stoku, fiyatlar fırlayınca enflasyonu frenler. 10. KEŞİFLER, UFUKLAR VE GERİ KALAN HER ŞEY ------------------------------------------- Keşifler (X): on dünya harikası - her birini yalnızca bir ülke yapabilir, yani bir yarıştır -, Antarktika, okyanus derinlikleri, Amazon, Sahra, Ay ve Mars'a seferler, buluntuların ulusal müzesi, gizli atılımlar, efsaneler ve birkaç bölümlük gizemler. Ufuklar (H): iklim, gıda fiyatları, salgınlar, krizler, Dünya Kupası, Dünya Fuarı ve Nobel ödülleri; piyangodan uydulara, fiber internetten ücretsiz sağlığa ve basın özgürlüğüne seksen dört yeni işlem; savaş teçhizatı (hava savunması, hayalet bombardıman uçakları, uçak gemisi, denizaltılar, sığınaklar, lazerler ve fazlası) bir kez geliştirilir, sonra Ordu menüsünde diğer birlikler gibi (her birliğin gerçek adlarıyla standart, seçkin ve hafif türü de var; Ordu menüsünde istihbarat teşkilatı, bir ülkenin menüsünde gizli operasyonlar bulunur) her ülkenin gerçek modeliyle üretilir, alınıp satılabilir; savaş doktrinleri de oradadır; onur nişanları, dünya rekorları ve tarihin seni nasıl hatırlayacağı. Gizli ordular (2.5.3, Ordu menüsü, Gizli ordu; web'de Ordu sekmesi): gizli tümenler kur; üç ay eğitim görürler, her ay para tutarlar ve dünyanın gördüğü güce yansımazlar. Bir ülkeye karşı ilk muharebede onu gafil avlar ve yüzde elli daha güçlü savaşırlar; sonra o ülke onları bilir. Savaştaki bir müttefike gizlice gönder: onun için savaşırlar, düşmanı onları bulursa sana çok öfkelenir. Geçit töreninde gösterirsen düzenli orduya katılırlar. Casuslar ve yeni gizli operasyon "Gizli ordularının izini sür" başkalarının gizli ordularını bulur; bilgisayar da gizli ordu kurar. Her ülke silahlı kuvvetlerinin gerçek adını gösterir (Türk Silahlı Kuvvetleri, Bundeswehr, Halk Kurtuluş Ordusu ve diğerleri). Özel kuvvetler (2.5.5, Ordu menüsü, Özel kuvvetler; web'de Ordu sekmesi): ülkenin gerçek özel kuvvetler birliğinden timler yetiştir (Bordo Bereliler, Delta Force, SAS, KSK, Spetsnaz, Sayeret Matkal ve diğerleri); bir tim iki ayda yetişir. Ayda bir görev yaparlar: savaştaki bir düşmanın hatlarının gerisine baskın asker, tank ya da uçak imha eder; sabotaj müttefik olmayan bir ülkenin santrallerini ve demiryollarını vurur (anlarsa çok öfkelenir); yurt içinde rehine kurtarma halk desteğini ve istikrarı artırır; bir müttefikle ortak tatbikat tecrübe kazandırır ve ilişkiyi güçlendirir. Başarısız bir görevde bir tim kaybedilebilir. Ayrıca savaşlarındaki her muharebede savaşırlar ve tecrübe kazandıkça güçlenirler; bilgisayar da özel kuvvet yetiştirir. Daha fazla: borsa ve kredi notu, nüfus sayımı, altın, özelleştirme ve millileştirme, festivaller, generaller ve ordu eklentileri; gazete (W) ve yılın gidişatı (Y). 11. GÜNDEM VE OLAYLAR --------------------- Depremler, protestolar, ekonomik patlamalar, mülteci krizleri, skandallar, salgınlar, koalisyon görüşmeleri, kızgın şehirler, basın toplantıları ve diğer oyuncuların teklifleri gündeme gelir. Olunca duyarsın; A gündemi açar ve sen seçersin. Birkaç adımlı hikâyeler aylar sonra geri gelir ve ne yaptığını hatırlar. 12. ZAFER YOLLARI VE HER BİRİNE NASIL ULAŞILIR ---------------------------------------------- Z her yolda ne kadar ilerlediğini söyler; Shift+Z Zafer yolları menüsünü açar: Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine aday olmak ve Mars kolonisini kurmak oradadır (komut menüsünde de var). - Ekonomi: iki yıl boyunca ikinci ülkenin iki katı ekonomi. İstikrarlı büyü, ticaret yap, pahalı savaşlardan kaçın. - Hâkimiyet: dünyadaki illerin yüzde 30'u. Güçlü ordu, uzak topraklar için donanma, çok müttefik. - Diplomasi: Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri olmak - dünyanın çoğuyla iyi ilişki, az saldırganlık. - Bilim: Mars'ta koloni - uzay araştırması tam, enerji 8, Mars seferi, üç yıllık inşaat. - Kültür: 1000 etki puanı - harikalar, hazineler, anıtlar, Nobel ödülleri, Dünya Kupaları, kültürel değişim. Zaferden sonra oyun sürer; bilgisayar da kazanabilir ve dünyanın ilk kazananı hatırlanır. 13. SENARYOLAR, ZORLUK VE KAYDETME ---------------------------------- Yedi senaryo: bugünün dünyası, büyük buhran, dünya savaşının eşiği, barışın altın çağı, kaynak kapışması, iklim acil durumu, uzay çağı. Ayarlar'da yeni oyunlar için zorluk (kolay, normal, zor, çok zor) ve dünyanın havası (sakin, normal, fırtınalı) seçilir. Zor ve çok zorda bilgisayar daha akıllı oynar: planlı araştırma yapar, komşusundaki tehdit oluşturan oyuncuya karşı silahlanır, başka bir savaşla meşgul ya da içeride zayıf düşmüş oyuncuya saldırır, oyuncunun fetihlerinden kaygılanan ülkeler ona karşı ittifak kurar (çok zorda yaptırım da uygular). Online'da odayı kuran kişi odanın zorluğunu seçer; masaüstü oyununda da tarayıcıda da. "Her sürümde neler değişti" (ana menüde, online menüde ve oyun menüsünde, online odada da) değişiklikleri not defterindeki gibi oklarla satır satır okutur; tarayıcıda lobide ve odada bulunur. Kaydetme: Control+S ya da oyun menüsündeki kaydet hızlıca kaydeder; komut menüsü bir adla kaydeder. Otomatik kayıt kapalıdır; Ayarlar'dan açılırsa oyun her yılbaşında kendini kaydeder ve bir önceki yılı da saklar. "Kayıtlı oyunu yükle" kaydı yükler ya da siler. Çevrimiçi oyunları sunucu kaydeder (bölüm 15). 14. ÇEVRİMİÇİ OYUN: HESAPLAR VE ODALAR -------------------------------------- Ana menüdeki "Çevrimiçi odalar" sunucuya bağlanır. Giriş yap ya da hesap oluştur: 3 ile 20 arası harf ya da rakamdan bir isim, en az 6 karakterli bir şifre ve bir e-posta adresi (her adrese bir hesap; yalnızca şifreni unutursan sana yardım etmek ve hesabındaki değişiklikleri onaylamak için kullanılır). Girişi hatırlatırsan bir dahaki sefere ilk madde "... olarak giriş yap" olur. "Şifremi unuttum" e-postana bir kod gönderir; onunla yeni şifre seçersin. Çevrimiçi menü: Odalar, Çevrimiçi oyuncular (F6), genel sohbet (F8), Sohbet modu, kanal (F7), sesli sohbet (F5), günün mesajı, Yetkililerle iletişim, Biletlerim, Hesabım, Çıkış. Odalar: bir isim, istersen şifre ve senaryoyla oda kur ya da listeden bir oda seç. Şifreli oda şifre sorar - davet edildiysen sormaz. Oda menüsünde ülkeni seç, oyuncuları dinle, konuş, sesli sohbeti aç; oda sahibi oyunu başlatır. Hızı ayarlayan ve ay atlayan da oda sahibidir. 15. AYNI DÜNYADA BİRLİKTE OYNAMAK --------------------------------- Dünya, odadaki herkes için sunucuda akar. O ve "Bu dünyadaki oyuncular" kimin hangi ülkeyi yönettiğini söyler. Bir oyuncunun ülkesinin menüsünde "Oyuncuyla birlikte": ittifak, ticaret, saldırmazlık, barış ve ateşkes tekliftir; öbür oyuncu gündeminde kabul ya da ret eder. Para gönderebilir, para isteyebilir, borç verebilir, aylık destek ödeyebilir, silah gönderebilir, ortak düşmana karşı savaşa çağırabilir, araştırma paktı imzalayabilir, askeri geçiş izni verebilir, ortak tatbikat yapabilir, bir harikaya yardım edebilir, mesaj gönderebilir ve istihbarat paylaşabilirsin. Müttefik oyuncular bir koalisyon oluşturur. Çıktığında dünya kaydedilir ve ülken seni bekler: geri gel, onu yeniden seç ve devam et. Sen yokken bilgisayar ülkeni yalnızca ayakta tutar; hazineni harcamaz. Herkesin çıktığı oda gizlenir ve beş dakika kimse girmezse kapanır; o zamana kadar, sunucu yeniden başlasa bile oyuncuları geri dönebilir. Ülkeni kaybedersen odada kalır ve boş bir ülke seçersin. 16. KONUŞMAK: SOHBETLER, KANALLAR, BÖLMELER VE ÖZEL MESAJLAR ----------------------------------------------------------- - Oda sohbeti (F2 ya da "Odada bir şey söyle") yalnızca odandaki oyunculara gider. - Genel sohbet (F8) aynı kanaldaki herkese gider. F7 kanalı seçer: 40 dil (English, Türkçe, Русский, Deutsch, Español, Français, Bahasa Indonesia, Çince, Arapça, Farsça, Portekizce, İtalyanca, Lehçe, Ukraynaca, Felemenkçe, Japonca, Korece, Hintçe, Vietnamca, Azerbaycanca, Kazakça, Rumence, Yunanca, İsveççe, Filipince, Bulgarca, Çekçe, Macarca, Fince, Danca, Norveççe, Sırpça, Hırvatça, İbranice, Tayca, Malayca, Özbekçe, Gürcüce, Bengalce, Kürtçe) ve her dilde konuşulan sekiz konu kanalı: yardım, ticaret, diplomasi, yeni başlayanlar, oyuncu ve oda arayanlar, ittifaklar, etkinlikler ve turnuvalar, serbest sohbet. Genel sohbet (F7 menüsünden) sessize alınabilir: o zaman yalnızca bölmesinde tutulur, hafif bir sesle haber verir. - Özel mesajlar: F6 çevrimiçi oyuncuları listeler; bir oyuncuda Enter özel mesaj gönderir ya da onu masana davet eder. F9 son özel mesaja cevap verir. Bir oyuncu giriş yapınca çevrimiçi olan diğerleri "isim çevrimiçi oldu" duyar. - Yardım botu: WCBot F6 listesindedir. Oyunla ilgili sorunu ona herhangi bir dilde özel mesajla yaz; oyunun kılavuzuna ve koduna bakıp birkaç saniyede cevap verir. Oyunda hiçbir şey yapamaz. - Sohbet modu (çevrimiçi menüde ve oda menüsünde): nerede konuşacağını seç - oda, genel sohbetin bir kanalı, özel mesajların ya da yetkili sohbeti - ve menüler kapanır. Yazman yeterli: ilk harf yazı alanını açar, Enter gönderir. Boşken Enter menüye döner. Bu arada virgül ve nokta mesajları okur. - Bölmeler her şeyi saklar: bütün mesajlar, genel sohbet, oda sohbeti, özel mesajlar, yetkili sohbeti, oyun (her olay tarihiyle) ve haberler. Köşeli parantezler bölmeyi değiştirir, virgül ve nokta içinde gezer. - Her mesaj türünün kendi sesi vardır: oda, genel sohbet, özel mesaj, yetkililer, bildirim, davet, gönderilen mesaj. - Kibar ol. Moderatörler kanallara bakar; kuralları çiğneyen oyuncu birkaç dakika susturulabilir. 17. SESLİ SOHBET VE ÖZEL ARAMALAR --------------------------------- Sesli sohbet masalarda - çevrimiçi odalarda - ve özel aramalarda çalışır; sohbet kanallarında hiçbir zaman. Başlamadan önce: Ayarlar, "Ses aygıtları"ndan ses çıkışını ve mikrofonu seç (ya da sistemin varsayılanında bırak), sonra "Mikrofonumu test et": sinyal sesinden sonra üç saniye konuş, kendini diğerlerinin duyacağı gibi dinlersin ve oyun seviyenin iyi olup olmadığını söyler. Kulaklık kullan, diğerleri kendi seslerini geri duymasın. Masada: - Odadaki herkes, hiçbir şeye basmadan da odanın sesli sohbetini duyar. F11 konuşmak için sohbete katılır: odadaki herkes seni duyar. F11 yeniden çıkar. Duymak istemeyen ses menüsünden (F5) kapatır: Odanın sesli sohbetini duy. - Shift+F11 mikrofonunu kapatır ve yeniden açar; kapalıyken diğerlerini duymaya devam edersin. - Ses yalnızca konuşurken gönderilir. Diğerleri gürültü duyuyorsa daha az hassas bir mikrofon ayarı seç; ilk kelimelerin kayboluyorsa daha hassas bir ayar. - Biri sesli sohbete katılınca ya da ayrılınca duyarsın. Özel aramalar (her yerde, lobide de): - F5, "Bir oyuncuyu özel ara", oyuncuyu seç. Onda çalar; kendi F5 menüsünden açar ya da reddeder. - Arama sırasında yalnızca birbirinizi duyarsınız. F5, "Aramayı kapat" bitirir. Yeni arama için diğerinin yeniden açması gerekir. Ses menüsü (F5) sesli sohbette kimlerin olduğunu ve şu an kimin konuştuğunu da söyler; seslerin düzeyini, mikrofonun hassasiyetini ve aygıtları ayarlar. Ayarlar, "Sesli sohbet" de aynısını yapar. 18. HESABIN, BİLETLER VE YETKİLİLER ----------------------------------- Sunucu dili (Ayarlar): günün mesajı, Yenilikler, kurallar ve güncelleme notları oyunun dili ne olursa olsun bu dilde gelir. Çevrimiçi menüdeki Yenilikler yetkililerin haberlerini okur; yeni haberler girişte açılır. Kurallar: çevrimiçi oyunun kuralları vardır (oyunun yanında rules.txt İngilizce, rules_tr.txt Türkçe ve diğer diller). İlk girişte ve kurallar her değiştiğinde oyun onları satır satır gösterir: oklarla oku ve en sonda kabul et (End oraya gider). Kabul etmeden odalara giremez ve konuşamazsın. Çevrimiçi menü onları her zaman okur. Hesabım (çevrimiçi menüde): - Şifremi değiştir: e-postana bir kod gelir; kodu, sonra yeni şifreyi iki kez yaz. - E-posta adresimi değiştir: şimdiki adresine bir kod gelir; kodu, sonra yeni adresi yaz. - Hesabımı sil: kod ve şifrenden sonra hesap sonsuza dek silinir. E-posta adresi olmayan hesap bunları şifresiyle onaylar; lütfen bir adres ekle. "Yetkililerle iletişim" bir bilet açar: destek, oyuncu şikâyeti, hata, fikir, oyun dengesi, çeviri hatası. "Biletlerim" biletlerini her mesaj alt alta olacak şekilde gösterir; orada cevap verir ve kapatırsın. Ekibin cevapları bildirim olarak gelir. Yetkililer: moderatörler kendilerine verilen sohbet kanallarına bakar - oyuncuları susturur ve bir kanalı bir süre kapatabilir (Moderasyon menüsü). Susturmanın süresini ve sebebini yetkililer seçer; susturulan oyuncu sebebi duyar, bir moderatörün verebileceği en uzun susturmayı da geliştirici belirler. Yöneticilerin yönetim paneli vardır: bildirimler, biletler, odalar, yasaklar, herkesin sohbetleri, günün mesajı. Geliştirici en yüksek rütbedir; rütbe verir ve alır. Kimse kendi rütbesinde ya da daha yüksek rütbedeki bir yetkiliye bir şey yapamaz. Yetkililer F10 ile kendi sohbetlerinde konuşur. 19. WEB SÜRÜMÜ -------------- https://hosting-ttserver.com.tr:8445/ adresinde oyun tarayıcıda da oynanır (bilgisayar, tablet, telefon). Aynı hesaplar ve aynı çevrimiçi odalar kullanılır; görenler ve ekran okuyucu kullananlar birlikte oynar. Sekmeler komut menüsündeki bölümlerin aynısıdır; harf tuşları sekmeleri açar. Web sürümü de masaüstü gibi konuşur: kanallarıyla genel sohbet, özel mesajlar ve davetler, mesaj bölmeleri, özel aramalarla sesli sohbet (tarayıcı mikrofonu bir kez sorar), Hesabım, Biletlerim, kurallar ve günün mesajı; F11, Shift+F11, F5 ve F6 orada da çalışır. 20. İYİ BİR OYUN İÇİN ÖĞÜTLER ----------------------------- - Ne yapacağını bilmiyorsan V'ye bas; para bitiyorsa G'ye ve 1'e bas. - Dengeyi artıda tut; borç ve faiz büyümeyi yavaş ama kesin yer. - Araştırma hiç durmasın: her zaman seçili bir alan olsun. - Kaynakları erken ara: tek bir büyük yatak küçük bir ülkenin kaderini değiştirebilir. - Şehirlerini unutma: kızgın şehirler istikrarı düşürür. - Savaştan önce hedefini kimin savunduğunu ve meclisin razı olup olmadığını öğren. - Çevrimiçinde başlamadan önce arkadaşlarınla anlaş: kim neyi yönetecek, hız ne olacak. 21. DİLLER VE SÜRÜMLER ---------------------- Diller: Türkçe, İngilizce, Rusça, Almanca, İspanyolca, Fransızca, Endonezce, Filipince, Portekizce, Brezilya Portekizcesi, Arapça, Basitleştirilmiş Çince ve Kürtçe; Ayarlar'dan değiştirilir. Her sürümde neyin değiştiği CHANGES_TR.txt dosyasında yazar. 22. KARİYERİN ------------- Bir ulus bir oyun kadar yaşar; komutan kalır. Oynamak deneyim, deneyim de rütbe getirir: Acemi Er, Er, Onbaşı, Çavuş, Teğmen, Yüzbaşı, Binbaşı, Yarbay, Albay, Tuğgeneral, Tümgeneral, Korgeneral, Orgeneral, Mareşal ve Başkomutan. Deneyim: bir oyun ayı 5 (günde en çok 150 ay sayılır), alınan bir il 10, teslim olan bir ulus 100, bir araştırma seviyesi 15, bir kabine hedefi 40, bir başarım 60, bir kalkınma projesi 25, bir dünya harikası 200, eve dönen bir keşif gezisi 40, iyi bir yıl (aralıkta yüzde 60 destek ve 50 istikrar) 80. Günün ödülü: her gün ilk oynadığında deneyim alırsın; üst üste on güne kadar büyür, üst üste her yedinci gün 200 fazla getirir. Bir gün kaçırırsan seri baştan başlar. Haftanın görevleri: her komutan için aynı üç görev, her pazartesi yenilenir; her biri deneyim getirir, üçü birden 500 fazla. J kariyerini tek cümleyle söyler, Shift+J hepsini açar: rütbe, sonraki rütbe, üst üste günler, haftanın görevleri ve bütün oyunlarındaki sicilin. Çevrim içi kariyerini sunucu tutar. Çevrim içi menüde Çevrim içi kariyerim ve Şöhret listesi var: en çok deneyimli yirmi komutan ve senin sıran. Odanda biri terfi edince herkes duyar. Tek başına oyunların kendi kariyeri vardır (ana menüde Kariyerim; oyunun yanındaki career.txt dosyasında tutulur). Web'de: Çevrim içi kariyerim ve Şöhret listesi lobide, Kariyerim odada, oyunda da J tuşu. 23. ARKADAŞLAR, ODADAKİ OYUNCULAR, RAPORLAR ------------------------------------------ Çevrim içi menüde Arkadaşlar: arkadaşların, hangisinin çevrim içi olduğu ve hangi odada olduğu. Bir arkadaşın üzerinde Enter: özel mesaj gönder, odana davet et, odasına katıl ya da arkadaşlıktan çıkar. Arkadaşı orada adıyla ya da F6'da bir oyuncunun üzerinde Enter ile (Arkadaş olarak ekle) eklersin; o, kendi Arkadaşlar menüsünde kabul eder ya da reddeder. Bir oyuncu çevrim içi olunca da çıkınca da duyarsın. Odanın kurucusunda (ve yetkililerde) oda menüsünde ve oyun menüsünde (Escape) Odadaki oyuncular var: bir oyuncuyu odadan çıkar (geri gelebilir), yasakla (geri gelemez; odada olmayan birini de yasaklayabilirsin) ve yasağı kaldır. Bir neden yazılabilir; oyuncu onu duyar. Odayı kuran kişi ve yetkililer çıkarılamaz. Mesaj raporlama: bölmelerdeki bir mesajı virgül ve noktayla oku (genel sohbet, oda sohbeti ya da özel mesaj) ve Delete'e bas. Yetkililere raporla'yı seç ve nedenini yaz: nedeni olmayan rapor gönderilmez. Yetkililer onu bir bilet olarak alır; sunucu o mesajı görüp görmediğini de söyler. Web'de: sohbet kartında Tab ile bir mesaja gel ve Delete'e bas. 24. SIRALAMALAR --------------- Çevrim içi menüdeki ve odanın oyun menüsündeki Şöhret listesinde birçok sıralama var: bütün oyunlardaki deneyim, haftanın sıralaması, şampiyonlar, üst üste en çok gün, oynanan aylar, alınan iller, teslim olan ülkeler, araştırma seviyeleri, dünya harikaları ve keşif gezileri. Birini seç; en iyi yirmi kişiyi ve senin yerini söyler. Haftanın sıralaması pazartesiden beri kazanılan deneyimi sayar. Her pazartesi haftanın ilk üçü 1000, 600 ve 300 deneyim alır; çevrim içi olan herkes kim olduklarını duyar, şampiyonlar sıralaması da kazanılan haftaları ve ilk üçte geçen haftaları tutar. Kariyerin (Shift+J) bu haftaki deneyimini, en iyi haftanı ve yerlerini söyler. Çevrim içi oyuncular listesi (F6) herkesin rütbesini söyler. Web'de: Şöhret listesi, sonra Hangi sıralama. 25. YENİ MODLAR, TİCARET SAVAŞI, VEKÂLET SAVAŞI, BASKINLAR, RAFİNERİLER ---------------------------------------------------------------------- 2.5.0 ile yeni bir oyun ya da oda dört dünyada daha başlayabilir: kaos çağı (sallantılı hükümetler, darbeler ve isyancılar), büyük maden hücumu (madenler servet değerinde, ucuz ve daha çok bulan aramalar), süper güçler (en güçlü sekiz ülke iki kat ordu, daha çok para ve araştırmayla başlar) ve herkes kendi için (ittifak, blok, pakt yok). Savaşların menüsünde diğer savaş türleri var. Ticaret savaşı bir ülkenin sattığı her şeye gümrük vergisi koyar: iki ekonomi de küçülür, küçük olan daha çok; bir yıl sonra çok daha küçük bir ülke boyun eğip para ödeyebilir. Ticaret savaşı orada bitirilir de. Vekâlet savaşı her ay başka bir ülkenin içindeki isyancılara para öder: istikrarı düşer, isyancılar ayaklanabilir; ama öğrenirse ilişkiler çöker ve savaş ilan edebilir. Gerçek bir savaşta Bir düşmanın madenlerine ve petrol sahalarına baskın yap: baskın başarılı olursa altı ay boyunca onların madenlerinin ve sahalarının getirdiğinin beşte birini alırız. Kaynak arama (K), Rafineriler, izabe tesisleri ve maden güvenliği: dört tür tesis, her biri üç seviye; her seviyede o türün madenleri yüzde 12 daha değerli olur, toprağın doğal kaynakları da daha çok getirir. Sahalarda kaza olabilir; maden güvenliği bunları seyrekleştirir. Web'de: Savaşlar ve Kaynak arama sekmeleri. 26. TARAYICIDA EĞİTİM --------------------- 2.5.1 ile web sürümünde de eğitim var. Lobideki Eğitimi başlat, yalnızca sana ait, zamanı durmuş, kolay bir bugünün dünyasını açar. Oyunun en üstündeki bir kart adımları tek tek söyler: saati başlat, bir araştırma seç, bütçeyi değiştir, diplomat gönder, ordu sipariş et, sonraki aya geç, gündemi, savaşları ve dünyayı aç. Adımı yaptığında ilerler; Adımı yeniden söyle, Bu adımı atla ve Eğitimi bitir düğmeleri kartın üstündedir.